Mùi hương có liên quan chặt chẽ với cảm xúc và trí nhớ, nhưng những gì khoa học chứng minh được còn hạn chế hơn nhiều lời quảng cáo. Các tổng quan nghiên cứu cho thấy khứu giác kết nối với những vùng não xử lý cảm xúc. Chưa có bằng chứng đủ chắc để nói một mùi cụ thể sẽ làm bạn thư giãn hay vui hơn. Bài này tóm tắt điều đã biết, điều chưa chắc chắn, và cách chọn mùi cho từng không gian từ góc nhìn trải nghiệm.

Hình minh hoạ: mùi hương gắn với cảm xúc và ký ức.

Mùi hương và cảm xúc: khứu giác kết nối với não thế nào?

Theo NIDCD, thuộc Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ, khả năng ngửi đến từ các tế bào thần kinh khứu giác nằm trong một vùng mô nhỏ cao bên trong mũi; các tế bào này kết nối trực tiếp với não, và khi phát hiện phân tử mùi, chúng gửi tín hiệu để não nhận ra mùi đó.

Một tổng quan trên tạp chí Frontiers in Systems Neuroscience của Kadohisa (Đại học Oxford, 2013) mô tả rõ hơn: hành khứu giác chiếu trực tiếp tới vỏ não piriform và hạch hạnh nhân. Những vùng này nằm trong mạng lưới liên quan đến cảm xúc và trí nhớ. Tác giả cũng nêu rằng một số mùi có thể gợi lên cảm xúc và dẫn đến việc nhớ lại ký ức có cảm xúc.

“A large number of studies suggest a close relationship between olfactory and affective information processing. Odors can modulate mood, cognition, and behavior.”

Tạm dịch: Nhiều nghiên cứu cho thấy xử lý thông tin khứu giác và thông tin cảm xúc có liên hệ chặt chẽ. Mùi hương có thể điều chỉnh tâm trạng, nhận thức và hành vi.

Nguồn: Soudry và cộng sự, Olfactory system and emotion: common substrates, Eur Ann Otorhinolaryngol Head Neck Dis, 01/2011, truy cập 01/11/2026. Xem trang gốc.

Tổng quan này cũng cho biết các cấu trúc não như hạch hạnh nhân, hồi hải mã, vỏ não quỹ đạo trán và vỏ não đảo tham gia xử lý khứu giác ở các tầng sâu hơn.

Hình minh hoạ: tín hiệu mùi đi từ mũi tới não.

Mùi hương và trí nhớ: vì sao một mùi gợi nhớ rất mạnh?

Kadohisa (2013) viết rằng ký ức tự truyện được gợi lên bằng mùi có sức mạnh lớn trong việc nhắc con người về những trải nghiệm cảm xúc trước đây. Cùng bài này nói rằng các nghiên cứu trên người và động vật cho thấy mùi gợi cảm xúc qua đường dẫn tới hạch hạnh nhân và vỏ não quỹ đạo, rồi đi vào trí nhớ tình tiết qua hồi hải mã.

Nói đơn giản: một mùi quen có thể kéo bạn về một nơi chốn, một thời điểm. Đây là lý do nhiều người gắn mùi hương với kỷ niệm. Nhưng cần lưu ý đây là cơ chế chung của khứu giác, không phải bằng chứng rằng một mùi nhất định luôn mang lại cảm xúc dễ chịu.

Mùi hương ảnh hưởng tâm trạng đến mức nào?

Đây là phần cần thận trọng nhất. Kadohisa cho biết một số mùi có thể làm giảm cơn giận hoặc cải thiện tâm trạng, nhưng cũng có mùi làm giảm trí nhớ làm việc. Bài này là tổng quan ngắn, không nêu cỡ mẫu hay mức độ tác động, và đề xuất ứng dụng điều trị ở dạng "gợi ý", chưa phải khẳng định.

Với liệu pháp hương thơm, NCCIH đánh giá rất dè dặt.

“Aromatherapy is sometimes used for insomnia, but we don’t know whether it’s helpful because little rigorous research has been done on this topic.”

Tạm dịch: Liệu pháp hương thơm đôi khi được dùng cho chứng mất ngủ, nhưng chúng tôi chưa biết nó có hữu ích không vì có rất ít nghiên cứu chặt chẽ về chủ đề này.

Nguồn: NCCIH, Aromatherapy, cập nhật 01/2020, truy cập 01/11/2026. Xem trang gốc.

Trang này cũng nhắc một nghiên cứu so sánh hương chanh và hương oải hương ở người đang căng thẳng: hương chanh có tác động tích cực lên tâm trạng, nhưng không hương nào làm thay đổi các chỉ số căng thẳng, dấu ấn sinh hóa của miễn dịch hay cảm nhận đau. Đó chỉ là một nghiên cứu, không đủ để kết luận chung cho mọi mùi hay mọi người.

Điều chưa chắc chắn

• Mỗi người cảm nhận mùi khác nhau. Một mùi dễ chịu với người này có thể gây khó chịu với người khác. Kadohisa nêu rằng cảm nhận mùi chịu ảnh hưởng bởi kinh nghiệm và trạng thái cơ thể.
• Bằng chứng về lợi ích tâm trạng còn hạn chế và chủ yếu đến từ tổng quan ngắn hoặc một vài nghiên cứu.
• Chúng tôi chưa mở được tài liệu tiếng Việt chính thức về mùi hương và cảm xúc, nên bài dựa vào nguồn quốc tế.

Chọn mùi hương theo không gian: gợi ý từ trải nghiệm

Từ những hiểu biết trên, thay vì hứa hẹn tác dụng, nên chọn mùi hương theo cách đơn giản: bạn thích mùi nào, ở nơi nào, vào lúc nào. Đây là gợi ý của biên tập, không phải kết luận khoa học:

• Phòng ngủ: ưu tiên mùi nhẹ, dùng ngắn, và để ý cảm giác của chính bạn.
• Phòng khách: có thể thử mùi rõ hơn nếu nhà thông thoáng và mọi người đều thích.
• Xe hơi: không gian nhỏ nên chọn mùi vừa phải để không gây khó chịu cho người lái.
• Phòng làm việc: chọn mùi dễ chịu và ít gây xao nhãng.

Chi tiết hơn về từng phòng có trong bài Chọn hương cho phòng ngủ, phòng khách và phòng tắm. Nếu bạn muốn hiểu các cách tạo hương khác nhau, xem bài So sánh công nghệ khuếch tán hương.

Hình minh hoạ: phòng ngủ, phòng khách, xe hơi và bàn làm việc.

Câu hỏi nhanh

1. Mùi hương và cảm xúc có thật sự liên quan không?

Các tổng quan khoa học cho thấy khứu giác liên hệ chặt với xử lý cảm xúc và trí nhớ. Tuy nhiên, mức ảnh hưởng của từng mùi cụ thể còn chưa rõ và khác nhau giữa mỗi người.

2. Tại sao một mùi lại gợi nhớ kỷ niệm?

Theo Kadohisa (2013), mùi gợi cảm xúc qua các vùng như hạch hạnh nhân và đi vào trí nhớ qua hồi hải mã, nên ký ức gợi bằng mùi thường gắn với cảm xúc.

3. Hương thơm có giúp ngủ ngon hơn không?

NCCIH cho biết hiện chưa biết liệu liệu pháp hương thơm có giúp ích cho mất ngủ hay không, vì có ít nghiên cứu chặt chẽ.

4. Nên chọn mùi hương thế nào cho từng phòng?

Bắt đầu từ sở thích của người trong nhà, nhu cầu của từng không gian và hướng dẫn của thiết bị, không dựa vào lời hứa về tác dụng.

Kết luận

Mùi hương và cảm xúc gắn bó với nhau qua khứu giác và trí nhớ, nhưng bằng chứng về hiệu quả của từng mùi còn hạn chế. Cách tiếp cận hợp lý là chọn mùi bạn thích, dùng vừa phải và quan sát phản ứng của mọi người trong nhà. Tại Thế Giới Hương Thơm Premier, chúng tôi muốn việc chọn hương trở nên rõ ràng, dễ so sánh và phù hợp với từng không gian.

Nguồn tham khảo

Ngày truy cập: 01/11/2026.

1. Soudry Y, Lemogne C, Malinvaud D, Consoli SM, Bonfils P. Olfactory system and emotion: common substrates. Eur Ann Otorhinolaryngol Head Neck Dis. 01/2011;128(1):18-23. Xem tài liệu. Bài tổng quan.
2. Kadohisa M. Effects of odor on emotion, with implications. Front Syst Neurosci. 10/10/2013;7. Xem tài liệu. Bài tổng quan ngắn; không có cỡ mẫu hay mức độ tác động.
3. NIDCD, NIH. Smell (Olfactory) Disorders. Cập nhật 31/07/2023. Xem tài liệu.
4. NCCIH, NIH. Aromatherapy. Cập nhật 01/2020. Xem tài liệu.

Thông tin tham khảo, không thay thế tư vấn của bác sĩ.